- Katılım
- 4 Şub 2022
- Mesajlar
- 14,538
- Beğeni
- 12,793
Side [ ΣΙΔΗ ] Antik Kenti
Side [ΣΙΔΗ], günümüz Antalya - Manavgat Selimiye köyü bölgesinde Akdeniz'e doğru uzanan ve yaklaşık 350–400 metre genişliğindeki bir yarımada üzerinde kurulmuştur.
Side'nin kuruluşu Truva Savaşı'na atıfta bulunur ve Truva Savaşı'nın sona ermesinden sonra, MÖ 1180 civarında bir grup Yunanlı o zamanlar Pamfilya adını verdikleri bölgeye gelir. Bu göç hareketlerinin öncüleri ünlü kahinler Mopsos [ΜΟΨΟΣ], Kalchas [ΚΑΛΧΑΣ] ve Amfilochos'tur [ΑΜΦΙΛΟΧΟΣ] ve aralarında Side'nin de bulunduğu birçok antik kent kurmuşlardır.
İlk yerleşimciler hakkındaki bu efsanenin, Side'de MÖ 3. yüzyıla kadar kullanılan yazıtlar ve antik sikkeler ile kanıtladığı gibi yerel bir lehçenin hayatta kalmasıyla doğrulanmıştır. Side, kendine özgü bir dil olan Sidetik diline sahip olması ve bu dilin yerli bir alfabeyle yazılması bakımından Pamfilya’nın diğer kentlerinden ayrılıyordu. Sidetik yazısı, MÖ 5. yüzyılın sonlarından MÖ 3. yüzyıla kadar kentin sikkelerinde kullanılmış; ayrıca günümüze, üçü Yunanca-Sidetik iki dilli yazıt olmak üzere, birkaç kısa yazıtla ulaşmıştır.
Anadolu’nun diğer yerli dilleri gibi Sidece de Helenistik Dönem’in sonlarında giderek Yunancanın etkisi altında kalmış ve zamanla kullanım dışı kalmıştır. Bununla birlikte, Romalı senatör ve tarihçi Arrianus, kendi döneminde bu dilin varlığından hâlâ haberdardı. Arrianus, İskender’in Seferi [Anabasis Alexandrou] adlı eserinde Sidelilerin kuruluş efsanesini şöyle aktarır: Büyük İskender şimdi Side’ye doğru ilerledi. Side’nin halkı, Aiolis’teki Kyme’den gelen Kyme kökenli insanlardır. Kendileri hakkında şu anlatıyı aktarırlar: Kolonileşmek amacıyla Kyme’den yola çıkıp bu topraklara ulaşan ilk kişiler, daha karaya ayak basar basmaz ana dillerini unutmuş ve hemen yabancı bir dil konuşmaya başlamışlardır. Üstelik bu dil, bölgenin yerli halkının konuştuğu Farsça değil, kendi dillerinden türemiş, aslında yeni bir lehçedir [Arr. Anab. I.26.4].
Bu köken hikâyesinin sonradan uydurulmuş olduğu açıktır; zira bugün Side dilinin yerli bir Luvice dili olduğunu ve Karya, Lidya ve Pisidya dilleriyle akraba bulunduğunu biliyoruz. Bu dilin Klasik dönem sonları ile Helenistik dönem başlarında hâlâ kullanılıyor olması, Side’nin aslında bir Yunan kenti olmadığını açıkça ortaya koyar. Bununla birlikte, söz konusu kuruluş efsanesi, bölgedeki Yunan ve yerli toplulukların birbiriyle iç içe geçmesine dair eski anıları yansıtıyor olabilir; bu süreç nihayetinde Side dilinin yok olmasına ve yerini Yunancanın almasına yol açmıştır.
Side, Pamfilya bölgesinin en önemli liman kentlerinden birisidir. MÖ 138 yılında Suriye tahtına oturan sonraları ise Sidetes lakabını alan Antiokhos VII’nin gençliğinde öğrenim görmesi için Side’ye gönderilmesi, antik kentin Doğu Akdeniz’de önemli bir kültür merkezi olduğunun göstergesidir.
MÖ 25 yılından sonra ise Roma İmparatoru Augustus, Pamfilya bölgesini doğrudan doğruya kendisine bağlı bir memurun yönettiği eyalet haline getirmiştir. Bu tarihten sonra Side Roma’ya bağlı eyaletin bir kentidir. Side [ ΣΙΔΗ ] Antik Kenti Arkaik dönemde darbetmiş olduğu sikkelerinde antik kentin koruyucu tanrısı olarak Athena görülmektedir. Ayrıca şehrin adı, nar anlamına gelen Eski Yunanca kelimeyle [ΣΙΔΗ:Side] aynıdır ve hem ağaca hem de nar meyvesine atıfta bulunur. Nar Side şehrinin rozetidir.
MÖ 2. yüzyılın ikinci çeyreğinde başlayan Side'nin tetradrahmi sikke darbı, MÖ 190'da Magnesia'da III. Antiochos'un Roma tarafından yenilmesinin bir sonucuydu ve ardından şehir sadık Roma müttefiki Pergamon'lu II. Eumenes'e verilmiştir.
